Günümüzde yemekler yalnızca insanların beslenmesini ve hayatta kalmasını sağlamakla kalmaz aynı zamanda insanları bir araya getirip, ortak noktalarını keşfetmelerini ve aralarında güçlü bağlar oluşmasını da sağlar. Bu nedenle yemekler dünyada birçok insanın ortak paydası olma özelliğine sahiptir. Yemek kitapları ve tarifleri çevirisi de son dönemde çok büyük ilgi görmektedir. Bunun en büyük nedeni ise farklı kültürlerin ve değişik lezzetlerin dünyanın farklı köşelerine yayılmasında önemli rol oynamaları, yepyeni ve sıra dışı tatlara ulaşma imkanı sağlamalarıdır. Buraya kadar bahsettiklerimizin tümünün kulağa çok hoş geldiğini biliyoruz. Ancak yemek kitapları ve tarifleri çevirisi hizmetinin de diğer tüm çeviri türleri gibi birtakım zorlukları vardır.
Bir toplumun yemeklerini keşfetmek aslında o toplumun kültürüne ayna tutmak olduğundan gastronomi toplumların ve kültürlerin özünü görmenin en lezzetli yoludur. Gastronominin bu özelliği ve giderek artan popülaritesi nedeniyle yemek kitapları ve tarifleri çevirisi son derece önemli, titizlikle yapılması gereken ve bir bakıma dünya üzerindeki tüm toplumlar bağlamında yemek dünyasının kapısını aralayan bir çeviri türü olma özelliğine sahiptir.
Yemek Kitapları ve Tarifleri Çevirisi Neden Önemlidir?
Yemek pişirmek son zamanlarda hem erkekler hem kadınlar arasında oldukça popülerdir. Üstelik uluslararası mutfakların ve yeni lezzetlerin keşfine gösterilen ilgi nedeniyle artık yemek pişirmek yalnızca beslenmeye yönelik sıradan bir günlük aktivite olmaktan çıkmıştır. Günümüzde hemen herkes dünyanın farklı yerlerindeki ülkelere ve kültürlere ait farklı mutfakların lezzetlerini denemek ister. Ancak bu durum bazı durumlarda sorun haline gelebilir. Çünkü yemek kitaplarında yer alan tariflerdeki malzemelerin dünya üzerindeki her ülkede bulunması mümkün değildir. Bu nedenle yemek kitapları ve tarifleri çevirisi yapacak olan çevirmenlerin dikkat etmesi gereken noktaların başında tariflerdeki ürünler hedef ülkede bulunmuyorsa bu ürünleri değiştirmekten kaçınmak gelir. Ancak bulunmayan ürünler yerine ikame ürünler kullanılması etkili bir çözüm haline gelebilir.
Yemek kitapları ve tarifleri çevirisinde dikkat edilmesi gereken bir diğer nokta yemek kitabındaki farklı tariflerde aynı malzemelerin kullanıldığı durumlarda tutarlığın sağlanabilmesidir. Bu amaca yönelik olarak orijinal malzemelerle olası ikame ürünlerin listelerinin eklenmesi doğru bir adım olabilir. Gıda trendlerinin son derece hızlı bir şekilde değiştiği günümüzde belirli ülkelere özgü ürünler globalleşmenin etkisiyle kısa sürede dünyanın diğer ülkelerinde de erişilebilir hale gelebilmektedir. Yapılan yemek kitapları ve tarifleri çevirilerinin uzun zaman boyunca güncelliğini koruyabilmesi için bu unsurun göz önünde bulundurulması çok önemlidir.
Yemek kitapları ve tarifleri çevirisi yapan çevirmen çeviri konusu tarifin orijinaline sadık kalmaya özen göstermelidir. İkame ürünlerin ya da fikirlerin kullanıldığı durumlarda bunun nedeni hakkında okuyucu bilgilendirilmelidir. Başarılı bir yemek kitapları ve tarifleri çevirisi yapılabilmesi için tavsiye edilen yöntem çevirmenin ya da çeviri projesi ekibinden bir kişinin çeviri tarifin uygulanmasıyla birlikte görünümün, kokunun, tadın ya da yemeğe ilişkin diğer özelliklerin korunduğundan emin olması için orijinal tarifi de ikameli versiyondaki tarifi de pişirmesidir.
Yemek Kitapları ve Tarifleri Çevirisinde Bu Noktalara Dikkat!
Yemek tariflerinde kullanılan bazı yöntemlerin uygulanması konusunda ülke mutfaklarının özelliklerine göre ya da yöresel bağlamda farklılıklar olması mümkündür. Buna verilebilecek örneklerin başında et kesim şekillerinin ülkeden ülkeye değiştiği gerçeği gelir. Çevirmenler yemek kitapları ve tarifleri çevirisi sürecinde bu tür farklılıklar olabileceğinin bilincinde bir çalışma gerçekleştirmeli, gerekli durumlarda uzmanların görüşüne başvurmalı ve konuyla ilgili referans materyallerden yararlanmalıdır.
Tariflerde kullanılacak olan ölçüler de çeviri sırasında özen gösterilmesi gereken konulardan biridir. Herhangi bir yemek tarifini deneyen pek çok kişinin en çok merak ettiği konulardan biri gram mı bardak mı sorusudur. Dünyanın farklı ülkelerinde farklı ölçü sistemleri kullanıldığından kaynak metinlerdeki tariflerde geçen sayıların olduğu gibi yazılması başarılı bir çeviri yapılabileceği anlamına gelmez. Çoğunlukla en doğru yöntem hedef topluma göre ölçülerin değiştirilmesidir. Bu durumda uygulanabilecek iki farklı stratejiden bahsedilebilir. İlki ölçüler basitçe belirlendikten sonra kitabın arkasında bir dönüştürme tablosunun paylaşılmasıdır. Bununla birlikte bu yöntemin yemek tariflerinin uygulanması aşamasında pratiklik sağlamadığı kabul edilir. Diğer yöntemde ise hedef toplumun aşina olduğu sisteme dayalı ölçüler kullanılması söz konusudur. Bu durumda kitapta yer alan tüm tariflerin test edilmesi ve ardından ölçülerin değiştirilerek uygulanması mümkündür. Önemli olan nokta ise çevirmenin, tüm tarifler bağlamında anlamlı yeni ölçüler oluşturulduğundan ve tüm ölçülerin doğru bir şekilde dönüştürüldüğünden emin olmasıdır.
Malzemelerin yanı sıra kullanılan mutfak ekipmanlarında ve aletlerinde de ülke bazında farklılıklar olabileceği için tarif çevirisi sırasında bu olasılık da göz önünde bulundurulmaya özen gösterilmelidir. Başarılı bir çeviri yapılabilmesi için çevirmen kaynak metnin hedef dile nasıl aktarıldığının yanı sıra çevrilemeyen terimler olup olmadığına da odaklanmalıdır. Eğer çevrilemeyen terimlerin varlığı söz konusuysa yemek kitapları ve tarifleri çevirisi bu doğrultuda yapılmalıdır. Yemek kitapları ve tarifleri çevirisi yapan çevirmen gastronomi ve ülkelerin yemek kültürleri ile ilgili farklı metileri okumaya özen göstermelidir.