Yemek kitapları ve tarifleri çevirisi her ne kadar kulağa çok hoş gelse de tüm çeviri türleri gibi birtakım zorluklar barındırır. Gastronomi, dünyadaki her ülkenin ve kültürün özü olarak kabul edilir. Uluslararası yemekleri keşfetmek ve tatmak aynı zamanda tam anlamıyla bir kültürel keşiftir. Bu nedenle yemek kitapları ve tarifleri çevirisi tahmin edilenden çok daha önemlidir. Küresel çapta yemek dünyasının anahtarı olması nedeniyle en özel çeviri türlerinden biridir.
Son dönemlerde yemek pişirmenin popülaritesinin artmasına ve ulusal mutfakların yükselen trendlerden olmasına bağlı olarak çok çeşitli ülkelere ait tarifler içeren yemek kitaplarının ve tariflerinin çevirisi yapılmaktadır. Dünyanın her yerinden insanlar, diğer ülkelerin ve kültürlerin mutfaklarından otantik tarifler denemek isterler. Ancak yemek kitaplarında yer alan tariflerde bahsi geçen tüm ürünler her ülkede bulunmaz. Bu durumlarda yemek kitabının yayınlanacağı ülkede bulunmayan ürünlerin değiştirilmesi gibi bir durum söz konusu olmamalıdır. Bunun yerine ikame ürünler kullanılması uygun bir çözüm olabilir.
Ancak bu durumda aynı malzemelerin, yemek kitabındaki farklı tariflerde kullanılması durumunda tutarlılığın sağlanması çok önemlidir. Bu nedenle uygun yöntem orijinal malzemelerin ve olası ikame ürünlerin bir listesinin eklenmesi olarak kabul edilir. Gıda trendleri son derece hızlı değiştiğinden bir dönem yalnızca bazı ülkelerde ulaşılabilen ürünler çok kısa süre içerisinde dünyanın her ülkesinde kullanılabilir hale gelmektedir. Bu nedenle yapılan çevirilerin kısa sürede tarihe karışmaması için bu durum göz önünde bulundurulmalıdır. Yemek kitapları ve tarifleri çevirilerinde, çevirmen tarifin orijinaline mümkün olduğunca sadık kalmalı, eğer ikame fikirler paylaşıyorsa bunun nedenini açıklamalıdır. Ayrıca başarılı bir çeviriden söz edilebilmesi için çevirmenin ya da proje ekibinden bir kişinin, tatların, görünümlerin, kokuların ya da göze çarpan diğer özelliklerin korunduğundan emin olmak için tarifleri hem orijinal hem de ikameli versiyonuyla pişirmeleri önerilir.
Yemek Kitabı Çevirilerinde Yöresel Farklılıklar Göz Önünde Bulundurulmalıdır
Yemek tariflerinde geçen bazı yöntemlerin uygulamalarında ülke mutfakları ya da yöresel bazda farklılıklar olabilir. Örneğin, et kesimleri her ülkede aynı değildir. Çevirmenler bu gerçeğin farkında olmalı, gerekirse uzmanlara danışmalı ve referans materyalleri kullanmalıdırlar. Google’da bulunan materyallerden, şeflerden ya da gurmelerden destek almalıdırlar.
Yemek kitapları ve tarifleri çevirilerinde dikkat edilmesi gereken diğer bir konu da ölçülerdir. Bardak mı gram mı sorusu yemek kitaplarındaki tarifleri deneyen hemen herkesi zaman zaman kafasını karıştırır. Dünya genelinde farklı ölçüm sistemleri kullanılır. Bu nedenle kaynak metindeki sayıları oldu gibi yazmak çoğu zaman başarılı bir çeviri için yeterli değildir. Ölçülerin değiştirilmesi gereken durumlarda iki olası strateji izlenebilir. Bunlardan ilki basitçe ölçülerin belirlenmesi ve kitabın arkasında bir dönüştürme tablosuna yer verilmesidir. Ancak bu yemek tariflerinin uygulanması aşamasında pratiklik sağlayan bir yöntem değildir. Bu durumda hedef kültürün aşina olduğu sisteme dayalı ölçüler kullanılması tercih edilmelidir. Bu yöntem, kitaptaki tüm tarifler test edilerek ölçüler değiştirilerek uygulanabilir. Ancak çevirmen, oluşturulan tüm yeni ölçülerin tarif bağlamında anlamlı olduğundan ve tüm ölçülerin dönüştürüldüğünden emin olmalıdır.
Malzemelerde olduğu gibi ülkelerde kullanılan aletler, tencereler, tavalar ya da diğer mutfak aletleri arasında da farklılıklar bulunması doğaldır. Bu nedenle tarif esnasında bu tür mutfak ekipmanları konusunda oluşabilecek farklılıklar da göz önünde bulundurulmalıdır.
Yemek Kitabı Çevirisi Oldukça Özen Gerektiren Bir Süreçtir
Yemek kitabı ve yemek tarifi çevirisi yapacak olan çevirmenler, yalnızca kaynak dildeki içeriğin hedef dile nasıl taşındığına odaklanmamalıdır. Aynı zamanda çevrilemeyen terimler olduğu durumlar da tespit edilmeli ve çeviri buna göre yapılmalıdır. Yemek kültürü ile ilgili akademik ve basında yer alan metinler çevirmenlerce okunmalıdır. Hedef ülkede en çok satılan yemek kitaplarının incelenmesi, hedef kitle üzerinde etkili olan dilin ve tarzın nasıl olduğu hatta hedef kitlenin beklentileri hakkında yol gösterici olabilir. Daha önce çevrilmiş yemek kitapları hakkında yazılan incelemelerin okunması da çeviri sürecinde dikkat edilmesi gereken noktaların belirlenmesini sağlayabilir.